‘Verbijsterend’ is de term die al snel klinkt wanneer de huidige ontwikkelingen in de wereld aan de orde komen. Zekerheden worden in een mum van tijd weggeslagen en spoken uit het verleden duiken weer op. Macht gaat boven recht, een nieuwe wereldorde is in de maak – of beter: de oude wordt afgebroken en wat ervoor in de plaats komt is nog geheel onduidelijk. Hoe houdt een mens in dergelijke omstandigheden het hoofd boven water? Waar vindt hij nog houvast?
De levensloop van Stefan Zweig (1881-1942) illustreert op navrante wijze wat er gebeurt wanneer de bodem onder het bestaan wegvalt.
Zweig zocht tijdens zijn zelfverkozen ballingschap steun bij grote voorbeelden uit het verleden en bleef tegen de klippen op geloven in Europa. Naast Oostenrijker, Jood, humanist en pacifist presenteerde hij zich bovenal als Europeaan. Ondanks de toenemende gevaren en onzekerheden trachtte hij zijn ‘innerlijke burcht’ zo goed mogelijk te beschermen tegen de steeds dreigender wordende buitenwereld.
‘De ballingschap van Stefan Zweig’ bevat nog niet eerder vertaalde brieven, dagboekaantekeningen en lezingen van Zweig omtrent het thema ontheemding.
Stefan van der Poel, die de inleiding schreef en de bundel samenstelde, is historicus en universitair docent Eigentijdse Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij specialiseert zich in de moderne Joodse geschiedenis en in de geschiedenis van Midden- en Oost‑Europa.
